M. Terentius Varro - Libris Grammaticis

M >> M. Terentius Varro >> Libris Grammaticis

Pages:
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20

{Transcriber's Note:

All material in brackets [ ] or parentheses ( ) is in the original text.
Material added by the transcriber is in braces { }.

Greek words have been transliterated and placed inside double quotes:
"lexis". Individual letters have been written out: "alpha," "epsilon."
Digamma used as part of a word is expressed as *w: "*wotum". Antisigma
(reversed C) has been expressed as *C. Greek letters used as numbers
have been converted to Arabic numerals: epsilon' > 5.

For this 7-bit ASCII text, eta and omega are rendered as e: and o:.
The section sign is written out as "par."}

* * * * *

De
M. TERENTI VARRONIS
LIBRIS GRAMMATICIS

Scripsit
Relliquiasque Subiecit

AVGVSTVS WILMANNS

Berolini
Apud Weidmannos
MDCCCLXIIII

Friderico Ritschl
Ottoni Iahn
Praeceptoribus

AMORIS CAVSA

* * * * *

PRAEFATIO

Cum per tempus aliquod uersato in conligendis et disponendis
relliquiis Varronianis specimen studiorum mihi proponendum esset,
elegi libros grammaticos; nam eos commode ceteris neglectis tractari
et singulorum argumentum paullo quam adhuc factum est accuratius
circum scribi posse intellegebam. dispositionem et indolem horum
librorum indagare contentus neque uniuersam Varronis grammaticam
theoriam explicate studui, quae res necessaria et magni momenti ad
cognoscendam historian grammaticae antiquae nitatur in libris V-X de
lingua latina nunc a meo consilio alienis, neque in singulis locis
inlustrandis omnia quae cum his coniuncta fuisse coiceres congerere,
sed in certis testimoniis acquiescere uolui. exclusi uero libros,
in quibus praeter alia grammaticae quoque obseruationes legebantur,
quales epistolicas quaestiones fuisse scimus, et mera ueriloquia,
larga manu ubique a M. Terentio sparsa, quae ex aliis libris repetita
sunt.

In componendis relliquiis antiquam librorum formam quantum fieri
potuit restitui, ut et singulas libris e quibus sumptae esse uiderentur
tribuerem, et pristinum ordinem reuocarem. asterisco signaui fragmenta,
quibus Varronis nomen ab auctoribus non adponitur. duas relliquiis
subieci adnotationes. altera perscripsi eos scriptorum locos ad eandem
Varronis expositionem referendos, qui ad probandam disputationem meam et
ordinem singulorum fragmentorum reconcinnandum alicuius sunt momenti.
altera ad criticam spectat; qua in re hanc mihi inposui legem, ut quae
in codicibus leguntur religiose adnotarem, Putschii et aliorum, quorum
exemplaria in omnium manibus sunt, nomen singulis locis facili negotio
saepe emendatis non semper adscriberem. ut autem paullo emendatiora haec
fragmenta prodeant praesertim Henrici Keili liberalitati mea laude
maiori debetur, a quo facile Hermannus Vsener inpetrauit, ut quae ad
Varronis locos in grammaticis latinis obuios adnotauerat meum in usum
describere sibi liceret. de quibusdam uero locis ipse Keilius benigne
certiorem me fecit. praeterea Vsener Bernae duos Augustini de dialectica
libros nitidissime mihi contulit et multos aliorum scriptorum locos a
me rogatus inspexit. Seruianorum locorum lectiones Georgius Thilo
liberalissime mecum communicauit. alias alii me instruxerunt quos suo
quemque loco nominaui. ne autem quidquam, quod aliis debetur taceam,
conmemorandum est Vseneri et Curti Wachsmuthi amicorum beneficium, qui
me in Italiam profecto non solum plagularum accuratissime corrigendarum
taedium susceperunt uerum etiam conplures locos medicina egentes felici
sagacitate emendauerunt. quibus omnibus gratias ago lectoresque mecum
agent.

Romae in Capitolio mense Iulio 1864.

* * * * *

TABVLA DISPVTATIONIS

{Transcriber's note:
To aid in searching for text, the table of contents has been expanded
with key phrases taken verbatim from the book. The numbered items 1 - 8
are the author's original _tabula_. Sections marked with roman numerals
appear in the text, though not in the author's _tabula_.}

I
1 de libris *de lingua latina*
*Alexandrinorum grammaticorum
*de Varronis philosophia
*consilium totius operis
*hexas prima (liber primus)
*libro altero
*libro tertio
*altera triade / *de uerborum originibus
{footnote 20: chart comparing books VIII and VIIII}
*de relliquiis huc referendis
*libro undecimo declinationes
*de libro duodecimo
*librum decimum tertium
*poeticorum uocabulorum explicatione
*prooemium totum opus
*de postrema hexade
2 de epitome librorum de lingua latina
*"Epitome:n" de lingua latina
II
3 de libris *de sermone latino*
*a prosodiis uel accentibus
*de rebus metricis
*continentis sermonis uirtutes
*de uocis natura
*de uariis syllabarum generibus
III
4 *liber de grammatica*
IIII
5 de libris *de antiquitate litterarum*
6 de libris *de origine linguae latinae
V
7 de libris *de similitudine verborum
8 de libris *de utilitate sermonis

* * * * *

In Hieronymi catalogo omnis quaestionis de libris Varronianis
fundamento (cf. F. Ritschl d. schriftstellerei des M. Terentius Varro
in nou. mus. Rhen. VI p. 481 sq. XII p. 150) hi tituli grammatici
enumerantur: *de lingua latina libri XXV*, *epitome de lingua latina
e libris (X)XV libri VIIII*, *de sermone latino libri V*, *de origine
linguae latinae libri III*, *de similitudine uerborum libri III*,
quibus accedit liber disciplinarum *de grammatica*. praeterea
occurrunt apud grammaticos *liber II de antiquitate litterarum*
(Prisc. I p. 7 Hertz), *libri ad Attium* (Pompei. comm. art. Don.
p. 9. 27), *liber IIII de utilitate sermonis* (Char. p. 123 K.).

* * * * *

I

Libros *de lingua latina* fuisse XXV et praeter quattuor priores
(cf. de l.l. V 1 M. p. 12 Sp.) ad Ciceronem ut Caesaris de analogia
opus scriptos esse constat, illud ex Hieronymi indice et seuerae
dispositionis lege qua Varro non solum in his libris utebatur{1})
(cf. Ritschl nou. mus. rh. VI p. 525), hoc e Ciceronis Academ. post. I
1, 2, cp. ad Attic. XIII 12, 3 (cf. O. Muelleri praef. Varr. p. 111),
e librorum de lingua latina V-X codice Florentino initio libri III et
in fine libri VIIII (p. 3. 542 Sp.), e multis grammaticorum ueterum
testimoniis. Libro primo, quem num Septimio miserit scriptor cum
libris II III IIII incertum est, quasi prooemio praemisso, reliqui
XXIIII libri quattuor effecerunt hexades, quarum prima etymologiam,
altera declinationes, tertia et quarta syntaxin tractabant (l.l. VII
110 p. 390, VII 1 p. 391). infra reiectis quae de singulis libris
priorum hexadum dicenda sunt, primum de posterioribus hexadibus agam.
duobus enim locis s. s., quibus totius operis dispositionem proponit,
Varro profitetur tertia parte se disputaturum esse (VII 110 p. 390)
_quemadmodum uocabula coniungantur_, et (VIII 1 p. 391) _ut uocabula
inter se ratione coniuncta sententiam efferant_, quae quamquam
certissimum ipsius scriptoris de consilio suo testimonium continent,
tamen de omnibus duodecim libris accipere dubitabant uiri docti.
incredibile enim uidebatur, tam multos libros ei doctrinae destinatos
fuisse, cuius tam exigua uestigia in grammaticis latinis inuenirentur,
quam solus Priscianus multo posterioris aetatis scriptor diligentius
explicaret, ipse Apollonium secutus Hadriani aequalem, qui primus
omnium hanc prouinciam ad artem et praecepta reuocasset. accedebat,
quod Varro neque in scribendi genere neque in eis quae occasione
data de huiusmodi rebus monuit, magnum subtilioris syntaxis studium
ostendit, et quod, fere ubique ad res et facta siue ad historiam
gentium et litterarum siue ad naturam spectent intentus et singula
conponere atque ex his iudicare solitus, eandem rationem in rebus
grammaticis adhibuisse putabatur. parum profecto consentaneum
uidebatur talem scriptorem disciplinam tantis difficultatibus
obstrictam quasi constituisse et condidisse. neque hoc fecit, id
quod apparebit, si breuiter qua conditione Varronis tempore studia
grammatica fuerint in memoriam reuocauerimus.

Footnote 1: cf. praeter libros de re rustica de antiquitatum
libris Angustini de ciu. del VI 3, fr. antiquitatum human.
lib. XX ap. Non. quadrifariam p. 92, fr. de uita populi
Romani lib. I ap. Non. uictuis p. 494.

*Alexandrinorum grammaticorum* et *Pergamenorum* studia artissime cum
arte critica conexa erant. ut de singulis poetarum locis iudicare
possent, leges quae linguam regerent perscrutabantur et deliberationes
suas in poetarum commentariis uariisque dissertationibus perscribebant
et hoc modo immensa materia multorum sagacitate et diligentia
paullatim pertractata uberrimum thesaurum singularum obseruationum de
uerborum ui origine declinatione coniunctione coaceruabant. ab his
profecti singulas quaestiones ordine et in artis modum exponebant{2}.
scripsit iam Aristophanes Byzantius de analogia{3}, Apollodorus
Atheniensis Aristarchi discipulus (Suid. "Apollodo:ros") "peri
etumologio:n" (Athen. XI p. 483 A. II p. 63 D. al.) eiusque aequalis
Demetrius Ixion "etumologoumena" (Athen. III p. 74B. al.); Dionysius
Thrax, hic quoque Aristarcho praeceptore usus (cf. M. Schmidt philol.
VII p. 366 sq.) "techne:n grammatike:n". primis lineis ductis uarios
poetas et dialectos diuersas percensebant et uerborum classes
loquendique formulas separatis libris explicabant subtilioremque
ita et certiorem earundem quaestionum tractationem incipiebant, quam
adsidua scriptorum peruestigatione amplificare studebant. postremo
ut rei natura ferebat, syntaxin adgressi sunt neque ante magnum
Apollonium quisquam totum argumentum conplexus est. nam Tryphon
eiusque discipulus Habron, uterque ab Apollonio haud raro laudatus uel
potius inpugnatus, quorum ille Varronis fere aequalis erat (cf. A. de
Velsen Tryph. gramm. fragm. p. 1. 33) non nisi de singularum orationis
partium constructione scripserunt: Tryphon de articulis aduerbiis
coniunctionibus participiis praepositionibus pronominibus personis{4},
Habron de pronomine (Apoll. de synt. p. 60. B.). Ab Alexandrinis
igitur grammaticis Varro, quorum opera eum diligenter tractasse
testantur libri de lingua latina, qui ad nos peruenerunt, nec
consilium neque argumentum syntaxis suae repetere potuit, licet
Tryphonis scripta in usum suum conuerterit, quod neque adfirmari
nec negari potest.

Footnote 2: Hoc loco haec tetigisse et contrariam rationem
Alexandrinorum et stoicorum significasse satis est. qua in re
quanti momenti ad studia grammaticorum philosophorum inuenta
fuerint, me non fugit. sed haec ut omnia longiora praetermittenda
erant.

Footnote 3: cf. A. Nauck Aristoph. Byz. fragm. p. 267.
Charisii locum p. 116 _specialis (analogia) est, quae
spectatur nunc in rebus nunc in dictionibus_ (Christ muenchn.
gel. anz. 1859 p. 221 e Donatiano, _rationibus_ cod. Neap.)
_occupata; cui Graeci modum istius modi condiderunt_
"analogia estin sumploke: logo:n akoloutho:n en lexei". _huic
Aristophanes quinque rationes dedit uel ut alii putant sex;
primo ut eiusdem sint generis de quibus quaeritur, dein
casus, tum exitus, quarto numeri syllabarum, item soni_
uereor ut recte Curtius Wachsmuth meus de Cratete Mall. p. 11
explicuerit. genus enim etiam in Varronis loco quem confert X
21 p. 556 ex Ed. Luebberti emendatione (thes. V quaest.
pontif. adn.) id est quod M. Terentius interdum sexum uocat.
casus autem licet a Varrone nonnunquam generaliter positum
sit, a Romano multo posteriore nec indocto scriptore, cui
haec Charisius debet, hoc modo usurpari non potuit si
intellegi uoluit. reliqua cum generalia sint et Varro
quoque l.s. de nominum tantum analogia loquatur, nullam
dubitationem mouent, de eadem (cf. Varr. de l.l. VIII 13
p. 401) Aristophanem egisse; quod si huius disciplinae
progressus spectas, non nullius momenti est.

Footnote 4: De singulis Tryphonis libris recte iudicauit
A. de Velsen l.l. p. 24 sq. Qui praeterea de his rebus
scripserunt post Varronis, immo Apolloni tempora uixerunt, ut
de Herodiano (cf. Michael Syncellus in Bachmanni anecd. gr.
II p. 424 cl. E. Egger Apoll. Dyscole p. 234) taceam,
Telephus Crateteus, qui teste Suida "peri suntaxeo:s logou
Attikou biblia" 5 edidit, post Augustum floruit (cf. Preller
ztschr. f. alterthw. 1837 p. 499) et L. Veri praeceptor
fuisse uidetur (Iul. Capitol. Veri 2. Ebert dissert. Sic. I
p. 147), et Arcadius Antiochenus, Herodiano inferior
(Choerob. Bekk. anecd. gr. III p. 1193), qui "peri suntaxeo:s
to:n tou logou mero:n" scripsit. reliqui praeter Byzantinos
grammaticos (de quibus Egger l.l. p. 234. 265) rhetores
posterioris aetatis erant, ut Gaianus Arabs Theon
Alexandrinus Pausanias Caesariensis (Suid.), qui uestigia
Dionysi Halicarnasensis et auctoris libri "peri hupsous", qui
duos libros "peri suntaxeo:s" conposuit, ("p. hupsous" 39, 1)
sequebantur.

Prorsus diuersa ratione *stoici* in grammaticis studiis uersabantur
(cf. I. Classen de gramm. gr. primord. p. 72 sq. R. Schmidt stoicorum
gramm. C. Prantl gesch. d. logik I p. 414 sq. H. Steinthal gesch. d.
sprachw. b. d. Griech. u. Roem. p. 278 sq.), quippe qui a philosophia
profecti uniuersam hanc disciplinam ad dialecticam referrent,
idcircoque a principio ad leges generales quae de lingua ualerent
animum intenderent. dialectica eis secundum Posidonium "episte:me:
ale:tho:n kai pseudo:n kai oudetero:n" (Laert. Diog. VII 62) erat
itaque praecipuas quoque grammaticae partes etymologiam declinationes
syntaxin, cum linguam tamquam subsidium cognitionis haberent,
explorabant quatenus ad uerum percipiendum spectarent. loqui ergo cum
"to te:n tou nooumenou pragmatos se:mantike:n propheresthai pho:ne:n"
(Sext. Emp. adu. math. VIII 80 cf. Augustini uerba princ. dial. V
_loqui est articulata uoce signum dare_) acciperent, inde consecuntur
quae de etymologia (cf. Orig. contra Cels. I 24) et anomalia, cui
patrocinabantur (Varr. de l.l. IX 1 p. 456) docebant. syntaxin,
illa dialecticae cum grammatica coniunctione posita, tam arte cum
praeceptis de iudiciis et conclusionibus datis coniunxerunt, ut nullum
fere inter utramque discrimen seruarent (cf. Prantl l.l. p. 442).
duobus prioribus nunc missis, de quibus uiri docti supra laudati bene
meruerunt et mihi his illic infra dicendum est, breuissime syntaxeos
diuisionem in primis Laertium Diogenem secutus (VII 55 sq.) percurram.
prae ceteris autem in hac re excelluit Chrysippus 'homo acutissimus',
cuius dialecticam dignam quae deorum esset putabant. mirabili nimirum
usus adsiduitate uel potius insatiabilitate scribendi plus trecentis
libris, quorum indicem apud Laert. Diog. VII 189 sq. habes, singulos
locos solius dialecticae inlustrauit, quorum plurimos ne dicam omnes,
cum tota haec dialectica e grammaticis rationibus penderet, non minus
ad dicendi quam ad cogitandi syntaxin pertinuisse in propatulo est.

Duas igitur fecerunt partes dialecticae, quae secundum Senecam (epist.
89, 9) proprietates uerborum exigit et structuram et argumentationes,
ne pro uero falsa subrepant, "ton peri te:s pho:ne:s e: to:n
se:mainonto:n topon", quo de uoce de litteris de uocabulis eorumque
pronuntiatione de orationis partibus de rhythmis de poematis de
uirtutibus uitiisque orationis agebatur (L.D. VII 44. 55 sq.),
alteram quae ad nos nunc pertinet "ton peri to:n pragmato:n e: to:n
se:mainomeno:n topon", qui praeter "ton peri to:n phantasio:n topon"
(L.D. VII 43) conplectebatur "to lekton", quod ab Ammonio (ad Aristot.
"p. herm." p. 100a Br.) "meson tou te noe:matos kai pragmatos", a Sexto
Empirico (adu. math. VIII 70. cf. L.D. VII 73) "to kata logike:n
phantasian huphistamenon" explicatur. erant autem "ta lekta" aut
"ellipe:" aut "autotele:". "ellipe:" enuntiata erant ea, quae e solo
uerbo, quod nominatiuum ut plenum uel "autoteles" fiat requirit,
constant ut "peripatei" (L.D. VII 63) eademque et "kate:gore:mata" et
"sumbamata" adpellabant, quibus praeter hoc simplex "kate:gore:ma",
uerbum intransitiuum ut nostris terminis utar casu obliquo non egens,
etiam transitiuum uerbum adnumerabant sine accusatiuo positum, "elatton
e: kate:gore:ma", et duas uerborum inpersonalium classes, alteram
quae unum casum obliquum poscit ut "metamelei" (sc. "So:kratei")
"parasumbama" siue "parakate:gore:ma", alteram quae duos casus
obliquos postulat, ut "melei" (sc. "So:kratei Alkibiadous") "elatton
e: parasumbama".{5} huic loco tribuebant cum uniuersam de uerborum
generibus et speciebus doctrinam, tum casuum obliquorum, qui cum uerbis
coniunguntur explicationem (L.D. VII 64 sq. Schmidt l.l. p. 57 sq.).
in plenis enuntiatis "axio:mata" ponebant. "axio:ma de estin ho estin
ale:thes e: pseudos e: pragma autoteles apophanton hoson eph' heauto:
e: kataphanton, ho:s ho Chrusippos phe:sin en tois dialektikois horois;
hoion he:mera esti, Dio:n peripatei" (L.D. VII 65). haec iterum aut
simplicia aut conposita esse existimabant (L.D. VII 68. Sext. Emp. VIII
93.) simplicibus adnumerabant "ero:te:ma pusma prostaktikon horkikon
aratikon hupothetikon ekthetikon thaumastikon epapore:tikon pragma
homoion axio:mati", quorum definitiones leguntur ap. L.D. VII 66 sq.
Ammon. ad Aristot. "p. herm." p. 96a Br. Geo. Choerob. p. 1178 B. p. 739
Gaisf. Anonym. Coisl. p. 93a Br. praeterea simplicium "axio:mato:n"
erant alia "apophantika katagoreutika kate:gore:tika huperapophantika
arne:tika stere:tika" (L.D. VII 69), alia "ho:rismena aorista mesa"
(Sext. Emp. VIII 96 sq.). tractarunt igitur in hac parte modos et
formulas loquendi ut interrogationem et adhortationem, inter utrumque
quidem non magis distinguentes, quam Protagoras fecerat (cf. L. Spengel
art. script, p. 44), deinde affirmationes et negationes, enuntiata
finita et infinita. Conposita axiomata secundum coniunctiones, quibus
formantur (cf. C.F. Iahn grammaticor. graec. de coni. doctr. p. 19 sq.)
diuidebant, quorum praecipua haec erant "to sune:mmenon (ei) to
parasunne:menon (epei) to sumpeplegmenon (kai kai) to diexeugmenon
(e: e:) to aitio:des (dioti) to diasaphoun to mallon (mallon e:)
to diasaphoun to he:tton (he:tton e:)" L.D. VII 69. 71 sq. Postremo
sequebatur expositio "to:n logo:n kai sullogismo:n", quorum 'ingentem
diuisionem' (L.D. VII 76 sq. Seneca l.l.) excribere longum nec necesse
est; nam id quod uolui satis elucere confiteor, stoicos magna cum
subtilitate argutaque sagacitate de his rebus disputasse uberrimamque
materiam hoc argumentum tractantibus congessisse. Vnum adicio Dionysi
Halicarnasensis locum ita scribentis de comp. uerb. IIII p. 70 Sch. (cf.
V p. 84): "Ego:g' oun, hote diegno:n taute:n te:n hupothesin, eze:toun
ei ti tois proteron eire:tai peri aute:s kai malista tois apo te:s Stoas
philosophois, eido:s tous andras ou mikran phrontida tou lektikou topou
pepoie:menous; dei gar autois tale:the: marturein. oudame: de ouden hup'
oudenos heuro:n to:n goun onomatos e:xio:meno:n oute meizon oute elatton
sunachthen eis he:n ego: proe:re:mai pragmateian; has de Chrusippos
kataleloipe suntaxeis dittas epigraphe:n echousas 'peri te:s suntaxeo:s
to:n tou logou mero:n' ou rhe:torike:n theo:rian echousas, alla
dialektike:n, ho:s isasin hoi tas biblous anegno:kotes, huper
axio:mato:n suntaxeo:s ale:tho:n te kai pseudo:n, kai dunato:n kai
adunato:n, endechomeno:n te kai metapiptonto:n kai amphibolo:n kai
allo:n tino:n toioutotropo:n, oudemian oute chreian out' o:pheleian
tois politikois logois sumballomenas, eis goun he:done:n kai kallos
herme:neias, ho:n dei stochazesthai te:n sunthesin; taute:s men te:s
pragmateias apeste:n ktl." quibus uerbis cum dialecticam stoicae
syntaxeos rationem{6} cognoscimus, tum illo tempore unicuique qui de
uerborum constructione siue rhetor siue grammaticus scribere uellet,
primum doctrinam stoicorum in mentem uenire, illorum praecepta
circumspici, ab illorum studiis omnes huiusmodi quaestiones proficisci.

Footnote 5: In his secutus sum Porphyrium ap. Amm. in Arist.
"p. herm." p. 104b Br. et Apoll. d. synt. I 8 p. 31 B. III 32
p. 299. de pronom. p. 146. cf. Lucian. uit. auct. 21. R. Schmidt
l.l. p. 64. Prantl l.l. p. 439 sq. Steinthal l.l. p. 298. Suidas
u. "sumbama" nescio quem exscripsit non accuratius quam u.
"kate:gore:ma" Laertium Diog. VII, 63 sq., in quo ipso lacunam
esse diu intellectum est. Priscianus uero XVIII 4. II p. 211 H.,
qui quidem locus tam turbatus est, ut neque a librariis ita
corruptum neque a scriptore rem tam male perspectam esse, sed
lectorem eumque non optime doctum haec adiecisse crediderim, ita
scribit: et sciendum quod has quidem constructiones quae per
nominatiuum absoluuntur, stoici "axio:mata" uel "sumbamata", id
est dignitates uel congruitates, uocabant, ut ego Priscianus
scribo, Apollonius ambulat, Plato philosophatur, illas uero quibus
transitiones ab alia ad aliam fiunt personam, in quibus necesse
est cum nominatiuo etiam obliquum aliquem casum proferri,
"parasumbamata" dicebant, hoc est minus quam congruitates, ut
Cicero seruat patriam, quando uero ex duobus obliquis constructio
fit, "asumbama" id est incongruitatem dicebant ut placet mihi
uenire ad te, siue nominibus ipsis tamen seu uerbis hoc
exigentibus. uides hic non solum axiomata et "sumbamata" confundi,
uerum etiam transitiua uerba (de genere loquendi cf. XIII 23
p. 15 H.) cum nominatiuo et accusatiuo, quae axiomata sunt,
"parasumbamata" dici. praeterea tertiae constructionis, quando ex
duobus obliquis fit, exemplum nullo modo aptum est, expectares
_pudet me illius_, uel tale quid. ceterum dummodo tali loco aliqua
fides habenda esset, a quibusdam stoicorum "asumbama" quod ab
aliis "elatton e: parasumbama" dictum est, quod eo est incertius,
quia appellatio pessime in rem quadrat.

Footnote 6: Praeterea Dionysi loco euincitur, et illos Chrysippi
libros de rhetorica non egisse (rhetoricam uero stoici ad
dialecticam referebant L.D. VII 41), et si Dionysium bene elegisse
credimus quod in conscribendo opere adhiberet, in aliis quoque
libris hanc a Chrysippo esse neglectam, quod in plerisque factum
esse index ille confirmat Laertianus.

Videamus nunc, paucis *de Varronis philosophia* praemissis, quae ratio
inter Alexandrinorum et Stoicorum grammaticam et libros de lingua
latina sit. Varro erat auditor et familiaris Antiochi Ascalonitae
(Cic. Acad. post. I 3, 12. 4, 13), cuius placita postea quoque
probauit (Cic. epist. ad Att. XIII 12, 3. 16, 1) extremisque uitae
lustris diligenter exposuit{7} (Augustin. de ciu. dei XVIIII 3, 2).
Ciceronem qui academica et epistulas modo laudatas a.u. DCCVIIII
scripsit acriter inpugnat O. Mueller praef. Varr. p. V sq., quod ne
conpertum quidem habuerit, Varronem ex Antiochi academia in stoam
transmigrasse, cuius philosophiam in libris de lingua latina eodem
tempore conscriptis fere ubique secutus sit. quod parum considerate
posuit. M. Tullium enim, licet antiquorum philosophorum graecorum
sententias paullo neglegentius et cuiuis proximo scriptori se dedens
exposuerit (cf. F. Schleiermacher kritik d. sittenl. p. 157. A.B.
Krische forsch. in alt. phil. I p. 33. 444 sq.) de amici et
condiscipuli (R. Kuehner Cic. in phil. mer. p. 38) sensu et cogitandi
ratione tam grauiter errasse idque publice professum esse, nemo
credet, qui magnum discrimen inter scholas illas fuisse putet.
Antiochus uero, Philonis qui ipse stoicis nonnulla concesserat
auditor, nouae academiae placitum nec sensibus nec ratione cognosci et
perspici quidquam ab hominibus posse diu sustinuit ac defendit, deinde
de eiusdem infirmitate et peruersitate 'omnium philosophorum concursu'
conuictus, stoicorum decreta de conprehensione et adprobatione, ut
Ciceronem "katale:psin" et "sunkatathesin" uertentem sequar, adsumpsit
(cf. Krische l.l. p. 166 sq. Grysar d. academik. Philo u. Antioch.
p. 25) et hanc uiam ingressus eo usque processit, ut non solum
Chrysippeam dialecticam toto pectore amplecteretur (Cic. acad. post.
II 46, 143), uerum etiam 'si perpauca mutauisset, germanissimus
stoicus' fuisset (Cic. l.l. 43, 132. Sext Emp. hyp. Pyrrh. I 235).
nempe in philosophiae parte morali sibi constitit (Cic. l.l. 43,
133), in dialecticis autem non potuit stoicis primas non deferre,
quorum placita etiam in physicis probasse uidetur. cuius uiri
auditorem fidelemque sectatorem cum Varronem fuisse constet, minime
mirum esse adparet, quod et in reliquis scriptis (cf. L. Krahner l.l.
p. 8 sq. grundl. z. gesch. d. verf. d. roem. staatsrel. p. 51. C.H.I.
Francken fragm. Varr. quae inuen. in libr. S. August. de ciu. dei p.
160) multa stoam redolent et in libris de lingua latina, quorum pauca
memorasse sufficiat. cum eis quae ibi leguntur de loco (V 14 p. 24)
conferas Zenonem apud Stob. ecl. phys. I 19, 1, de tempore (VI 3
p. 186) Apollodorum apud Stob. l.s. I 9, 42, de igni (V 70 p. 76)
Chrysippum apud Plut. de stoic. repugn. p. 1053 A, de motu solis
(VI 4 p. 186 sq.) Zenonem apud Stob. l.l. I 26, 3, de animae partibus
(VIIII 30 p. 476) Laert. Diog. VII 110. 157, quibus conlatis haec e
stoicorum mente scripta esse uidebis, et sic multa (cf. V 59 p. 64
sq.) quae ad rerum naturam spectant. perinde non pauca ne dicam omnia
ex eorum dialectica Varronem sumpsisse quae modo de Antiocho disputaui
docent; in rebus grammaticis eum saepe ab eisdem pendere, itidem
exemplis quibusdam ostendam. Chrysippus inter nomina et uocabula
distinxit (Laert. Diog. VII 57 sq. cf. G. Schoemann lehre v. d.
redeth. p. 79), stoicorum nescio qui pronomina cum articulis
articulos, illa finitos hos infinitos, adpellauerunt (Apollon. de
pron. p. 48); utrumque habet Varro VIII 45 p. 424, quorum alterum
parum ad linguam latinam accommodatum esse uides. stoicos secutus
quinque casus (VIII 16 p. 403){8} eorumque primum rectum posuit
(VIII 4 p. 393 cf. R. Schmidt l.s. p. 58) et ab eisdem temporum uerbi
descriptionem (VIIII 97 p. 529 sq.) mutuatus est (cf. Herm. Schmidt
doctr. temp. uerbi gr. et lat. I p. 14. R. Schmidt l.l. p. 68). sed
nec talia neque uestigia quaedam intimae dialecticae stoicae (cf. VI
56 p. 232 cl. Prantl l.s. p. 438. 519. X 59 p. 578. L.D. VII 53) ut
recte de libris nostris iudicemus sufficiunt. nam stoici in multis
rebus grammaticis auctores erant; quorum inuenta omnes grammatici
probarent et Varronem in his rebus in uniuersum eorum praeceptis
obtemperasse supra uidimus.

Pages:
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20